Giriş: Bilimsel Yolculuğun Temel Taşı

Yüksek lisans veya doktora tezi hazırlayan her öğrencinin karşılaştığı en kritik aşamalardan biri, şüphesiz literatür taramasıdır. Bu süreç, sadece mevcut kaynakları bir araya getirmekten çok daha fazlasını ifade eder; bir araştırmacının konusuna ne kadar hakim olduğunu, bilimsel düşünme yeteneğini ve eleştirel bakış açısını ortaya koyan temel bir adımdır. Literatür taraması, araştırmanızın bilimsel bağlamını oluşturur, teorik çerçevesini belirler ve kendi çalışmanızın literatürdeki boşluğu nasıl doldurduğunu gösterir. Bu rehber, yüksek lisans ve doktora öğrencilerine yönelik olarak, literatür taraması sürecini A’dan Z’ye ele alacak, sık yapılan hatalardan kaçınma yollarını gösterecek ve akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde özgün bir çalışma ortaya koymanız için yol gösterecektir. Amacımız, sadece bir rehber sunmak değil, aynı zamanda bu süreci bir angarya olmaktan çıkarıp, bilimsel keşif yolculuğunuzun keyifli ve öğretici bir parçası haline getirmenize yardımcı olmaktır.

1. Literatür Taramasının Amacı ve Önemi: Neden Bu Kadar Kritik?

Literatür taraması, bir tezin sadece bir bölümü değil, tüm araştırmanın temelini oluşturan bir iskelettir. Bu sürecin temel amaçları ve önemi şu başlıklar altında özetlenebilir:

• Konuya ve Bilimsel Bağlama Aşinalık Kazanma: Araştırmacının, seçtiği konu hakkında daha önce yapılmış çalışmaları, temel kavramları, teorileri ve metodolojileri öğrenmesini sağlar. Bu sayede, konu hakkında derinlemesine bilgi sahibi olunur ve bilimsel tartışmalara katılma yeteneği gelişir.
• Teorik Çerçeve ve Metodoloji Geliştirme: Mevcut literatür, araştırmanız için sağlam bir teorik temel oluşturmanıza yardımcı olur. Hangi teorilerin konunuzla ilgili olduğunu, hangi modellerin kullanıldığını ve hangi araştırma yöntemlerinin tercih edildiğini anlamanızı sağlar. Bu bilgiler, kendi araştırmanızın metodolojisini şekillendirmenizde kritik rol oynar.
• Detaylı literatür rehberi için kikareakademi rehberini inceleyebilirsiniz.https://www.kikareakademi.com/ 
• Çalışmayı Diğer Araştırmacılara Göre Konumlandırma: Kendi araştırmanızın, mevcut bilgi birikimine nasıl bir katkı sağlayacağını belirlemenizi sağlar. Benzer çalışmaların güçlü ve zayıf yönlerini analiz ederek, kendi çalışmanızın özgünlüğünü ve önemini vurgulayabilirsiniz.
• https://www.kikareakademi.com/
• Araştırma Boşluğunu (Research Gap) Tanımlama:Literatür taramasının en önemli çıktılarından biri, mevcut literatürdeki eksiklikleri, çelişkileri veya yeterince incelenmemiş alanları tespit etmektir. Bu
  boşluk, kendi araştırmanızın temelini oluşturur. Bu boşluğu doldurmak, tezinizin bilimsel katkısını ortaya koyar.

2. Literatür Taraması Nasıl Yapılır? (ÖNEMLİ DİKKAT)

Literatür taraması, rastgele bir kaynak toplama süreci değildir; aksine, sistematik ve stratejik bir yaklaşımla yürütülmesi gereken bir araştırma faaliyetidir. Süreci daha iyi anlamanız için hazırladığım özet tablo aşağıdadır:

İşte adım adım izlemeniz gereken detaylı stratejiler:

Adım 2.1: Konuyu Netleştirme ve Anahtar Kelime Belirleme

Literatür taramasına başlamadan önce, araştırma konunuzu ve sorularınızı net bir şekilde tanımlamanız hayati önem taşır. Bu konuyu daha önceki tez konusu bulma yazımızda açıklamıştık.Gözden kaçıranlar için bu blogu incelemelerini tavsiye ederim.https://www.kikareakademi.com/   Konunuz ne kadar net olursa, arama stratejiniz de o kadar odaklı olur. Konunuzu belirledikten sonra, ilgili anahtar kelimeleri ve eş anlamlılarını listelemelisiniz. Bu kelimeler, veri tabanlarında yapacağınız aramalarda size yol gösterecektir. Örneğin, “Yapay Zeka ve Eğitim” konulu bir tez için anahtar kelimeleriniz şunlar olabilir:

• Yapay zeka eğitimi
• Eğitim teknolojileri
• Makine öğrenimi eğitimde
• Dijital öğrenme yapay zeka
• Öğrenme analitikleri
• Adaptive learning AI

Bu anahtar kelimeleri belirlerken, hem geniş kapsamlı hem de spesifik terimleri kullanmaya özen gösterin. Ayrıca, farklı disiplinlerde kullanılan eş anlamlıları da göz önünde bulundurun.

Adım 2.2: Kapsamlı Veritabanı ve Kaynak Taraması

Doğru kaynaklara ulaşmak, etkili bir literatür taramasının olmazsa olmazıdır. Sadece Google Scholar ile sınırlı kalmamalı, farklı akademik veritabanlarını ve kaynakları kullanmalısınız. İşte başlıca kaynaklar:

• YÖK Ulusal Tez Merkezi: Türkiye’deki tüm yüksek lisans ve doktora tezlerine erişim sağlayan en önemli ulusal kaynaktır. Konunuzla ilgili daha önce yapılmış tezleri inceleyerek, hem literatürdeki boşlukları görebilir hem de kaynakça kısmından yeni kaynaklara ulaşabilirsiniz.
• Google Scholar (Google Akademik): Geniş kapsamlı bir arama motoru olup, makaleler, tezler, kitaplar ve konferans bildirileri gibi birçok akademik kaynağa erişim sağlar. Gelişmiş arama seçeneklerini kullanarak aramanızı daraltabilirsiniz.
• Üniversite Kütüphane Katalogları: Kendi üniversitenizin kütüphane kataloğu üzerinden basılı ve elektronik kaynaklara erişebilirsiniz. Ayrıca, kütüphanelerin abone olduğu uluslararası veritabanlarına (Web of Science, Scopus, EBSCOhost, JSTOR, ScienceDirect vb.) erişim sağlayarak daha geniş bir literatüre ulaşabilirsiniz.
• Alan Spesifik Veritabanları: Çalışma alanınıza özel veritabanları (örneğin, tıp için PubMed, psikoloji için PsycINFO, mühendislik için IEEE Xplore) daha niş ve derinlemesine kaynaklar sunabilir.
• Referans Listeleri ve Atıf Ağları: Bulduğunuz önemli makalelerin referans listelerini inceleyerek geriye dönük tarama yapabilir, ayrıca bu makalelere kimlerin atıf yaptığını (ileri dönük tarama) kontrol ederek güncel çalışmalara ulaşabilirsiniz.https://www.kikareakademi.com/

Adım 2.3: Kaynakları Eleştirel Olarak Değerlendirme ve Seçme

Her bulduğunuz kaynağı tezinize dahil etmek yerine, onları eleştirel bir gözle değerlendirmeniz gerekmektedir. Bir kaynağın güvenilirliği, güncelliği ve araştırmanızla ilgisi, değerlendirme kriterlerinizin başında gelmelidir. Kendinize şu soruları sorun:

• Yazar ve Yayıncı Güvenilirliği: Yazarın akademik geçmişi, uzmanlık alanı ve yayınlandığı derginin veya kitabın bilimsel itibarı nedir?
•  
• Güncellik: Kaynak ne zaman yayınlandı? Özellikle hızlı gelişen alanlarda, son 5-10 yıl içindeki yayınlar daha değerli olabilir.
•  
• Metodoloji: Araştırmanın metodolojisi sağlam mı? Kullanılan yöntemler, örneklem ve veri analizi teknikleri geçerli ve güvenilir mi?
•  
• Bulgular ve Sonuçlar: Araştırmanın temel bulguları nelerdir? Bu bulgular, sizin araştırma konunuzla nasıl bir ilişki içindedir ve sizin çalışmanıza nasıl bir katkı sağlayabilir?
•  
• Teorik Çerçeve: Kaynak, hangi teorik çerçeveyi kullanıyor veya hangi teorilere katkıda bulunuyor?
•  
• Boşluklar ve Sınırlılıklar: Kaynağın kendi içinde belirttiği sınırlılıklar veya gelecekteki araştırmalar için önerileri nelerdir? Bu, sizin araştırma boşluğunuzu netleştirmenize yardımcı olabilir.

3. Literatürü Sentezleme ve Yapılandırma: Bir Hikaye Anlatıcısı Olmak

Literatür taraması, sadece kaynakları listelemek veya özetlemek değildir; asıl marifet, bu kaynaklar arasındaki ilişkileri kurmak, farklı bakış açılarını sentezlemek ve kendi argümanınızı destekleyecek bir anlatı oluşturmaktır. Literatür taramanızı bir hikaye gibi yapılandırmalısınız. İşte farklı yapılandırma yaklaşımları aşağıdaki maddeleri dikkatle incelemeniz tavsiye edilir. Literatür taraması yapmanın ne kadar sıkıcı olduğunu gayet iyi biliyoruz. Ama işin tekniklerini öğrendiğiniz zaman bir o kadar keyif alarak bu süreci atlatacaksınız. Eğer akademik danışmanlık hizmeti almak isterseniz https://www.kikareakademi.com/ girebilir uzmanlarımız ile ücretsiz görüşebilirsiniz

4. Literatür Taramasını Yazma: Akıcı ve İkna Edici Bir Anlatım

Literatür taramanızı yazarken, okuyucuyu konunuz hakkında bilgilendiren, ikna eden ve araştırmanızın önemini vurgulayan akıcı bir anlatım sergilemelisiniz. Yazım sürecinde dikkat etmeniz gerekenler:

• Giriş: Konunuzun genel bir tanıtımını yapar, literatür taramasının amacını ve kapsamını belirtir. Okuyucuyu konuya hazırlar.
• Gelişme (Vücut): Seçtiğiniz yapılandırma yaklaşımına (kronolojik, tematik vb.) göre literatürü detaylı bir şekilde analiz eder, sentezler ve eleştirel bir bakış açısıyla sunar. Her paragrafın bir ana fikri olmalı ve bu fikir, ilgili kaynaklarla desteklenmelidir. Geçiş sözcükleri ve bağlayıcı ifadeler kullanarak paragraflar arasında mantıksal bir akış sağlayın.
• Sonuç: Literatür taramasından elde ettiğiniz temel bulguları özetler, mevcut literatürdeki boşluğu  net bir şekilde ortaya koyar ve kendi araştırmanızın bu boşluğu nasıl dolduracağını vurgular. Bu bölüm, tezinizin problem cümlesine ve hipotezlerine bir köprü görevi görür.

Adım 4.2: Dil ve Üslup

Akademik yazım kurallarına uygun, nesnel, açık ve anlaşılır bir dil kullanmalısınız. Karmaşık cümlelerden kaçının ve doğrudan bir anlatım tercih edin. Bilimsel terminolojiyi doğru ve yerinde kullanmaya özen gösterin.

Adım 4.3: Atıf ve Kaynakça

Kullandığınız tüm kaynakları, seçtiğiniz atıf stiline (APA, MLA, Chicago vb.) uygun olarak metin içinde ve kaynakça bölümünde doğru bir şekilde belirtmelisiniz. İntihalden kaçınmak için alıntıları ve referansları titizlikle yapın. Her bir atıfın, okuyucunun orijinal kaynağa kolayca ulaşmasını sağlayacak şekilde eksiksiz olduğundan emin olun.

Tez yazdırma hizmetlerinde İstanbul Maltepe’de bulunan ofisimize gelebilir, literatür taraması desteği alabilirsiniz. https://www.kikareakademi.com/

5. Sık Yapılan Hatalar ve Kaçınma Yolları

Yüksek lisans öğrencilerinin literatür taraması yaparken sıkça düştüğü bazı hatalar vardır. Bu hatalardan kaçınmak, tezinizin kalitesini önemli ölçüde artıracaktır:

• Sadece Özetleme (Summarizing Only): Literatür taraması, kaynakların sadece özetlenmesi değildir. Özetlemenin ötesine geçerek, kaynaklar arasında bağlantılar kurmalı, farklı bakış açılarını karşılaştırmalı ve kendi eleştirel yorumunuzu katmalısınız.
• Yetersiz Kapsam: Konunuzla ilgili yeterli sayıda ve çeşitlilikte kaynak taramamak. Sadece birkaç makale ile yetinmek, literatürdeki boşluğu doğru tespit etmenizi engeller.
• Güncel Olmayan Kaynaklar: Özellikle hızlı gelişen alanlarda, eski kaynaklara aşırı bağımlılık. En güncel yayınları takip etmek önemlidir.
• Araştırma Sorusuyla İlgisizlik: Taranan kaynakların, araştırma sorunuzla doğrudan ilgili olmaması. Her kaynağın, tezinizin ana argümanına nasıl katkı sağladığını sorgulayın.
• Eleştirel Bakış Açısı Eksikliği: Kaynakları sorgulamadan, olduğu gibi kabul etmek. Her araştırmanın sınırlılıkları olduğunu unutmayın ve bunları belirtmekten çekinmeyin.
• İntihal: Başkalarının fikirlerini veya ifadelerini kendi sözleriniz gibi sunmak. Tüm alıntıları ve paraphraseleri doğru bir şekilde atıfta bulunarak belirtin.
• Yapısal Zayıflık: Literatür taramasının mantıksal bir akışa sahip olmaması, bölümler arasında tutarsızlıklar olması. Net bir yapı ve geçişler kullanın.
• Yapay Zeka (ai): Literatür taramasını yapay zekaya yaptırılabilir olduğunu düşünmek bu çok büyük bir hata olmak ile beraber intihale girebilir. Yapay zeka araçlarından yardım almanız başka literatürü yapay zekaya yazdırmak başkadır. Büyük ölçüde hocanıza teslim edildiğinde çalışmanızı turnıtıne yüklediği zaman yapay zeka kullanıldığı ortaya çıkmaktadır.

KİKAREAKADEMİ KURUCUSU https://www.kikareakademi.com/

İsrafil Tulgar 

Referanslar

[1] YÖK Ulusal Tez Merkezi. (t.y.). Tez Arama. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/ [3] Google Scholar. (t.y.). Erişim adresi: https://scholar.google.com/ [4] Mendeley. (t.y.). Referans Yönetimi Yazılımı. Erişim adresi: https://www.mendeley.com/ [5] Zotero. (t.y.). Araştırma Kaynaklarınızı Yönetin. Erişim adresi: https://www.zotero.org/ [6] EndNote. (t.y.). Araştırma Yazılımı. Erişim adresi: https://endnote.com/ [7] Turnitin. (t.y.). Akademik Dürüstlük Yazılımı. Erişim adresi: https://www.turnitin.com/ [8] iThenticate. (t.y.). İntihal Tespit Yazılımı. Erişim adresi: https://www.ithenticate.com/